صفحه اصلی مقاله های بخش معدن زمین شناسی عمومی و محدوده مورد مطالعه

زمین شناسی عمومی و محدوده مورد مطالعه

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

                                     تهیه کننده : عسکرزاده                                       تاریخ:93/2/30

 

زمین شناسی عمومی ومحدوده مورد مطالعه

کانيهاي موجود در پوسته زمين به جهت اهميت و ارزشي که براي انسانها به همراه داشته اند همـــواره مورد توجه انسان بوده است و تلاش براي يافتن کانسارهاي جديد و يا گسترش و استفاده هر چه بيشتر از کانســـارهاي موجود همچنان ادامه دارد.


با توجه به پيشـــرفت روز افزون تکنولوژي و استفاده از اين مواد در صنايع مختلف به عنوان ماده اوليه يا مواد مورد نياز هم اکنون کانيهاي اقتصادي يکي از ارکان اصلي در اقتصاد هر مملکت محسوب ميشوند.

يکي از مهمترين موادي که در صنعت و رشد اقتصادي يک کشور نقش بسزايي دارد، آهن مي باشد. آهن جز لاينفک و مهمترين ماده در صنايع فولاد سازي است صنعت فولاد هم اکنون جز صنايع مهم و استراتژيک هر کشور است که بي شک در توسعه وپيشرفت آن کشورنقش بسزايي دارد قابل ذکر است که صنعت فولاد از چنان اهميتي برخوردار است که از آن به عنوان صنعت مــادر نيز نام برده مي شود.
فراواني آهن در طبيعت به حدي است که اين عنصر در رده بندي فراواني فلزات دومين فلز موجود در پوسته زمين به شمار مي رود . پراکندگي کانسارهاي آهن به صور مختلف ماگمايي و گرمابي و رسوبي است که از نظر ارزش اقتصادي نوع ماگمايي و رسوبي اهميت زيادي دارند .
بعلت فراواني آهن در پوسته زمين تقريبا در تمام قاره هاي کره زمين کانسارهاي آهن يافت ميشود و به همين جهت اين کانسارها کم و بيش در هر کشوري اکتشاف و بهره برداري مي شوند.
ترکيبات مختلف آهن بصورتهاي بسيار مختلفي مي باشد که از ميان اين ترکيبات بيشمار تنها کاني هاي معدودي از نظر اقتصادي حائز اهميت مي باشند بعضي از اين ترکيبات عبارتند از :
- مگنتيت : با فرمول اين کاني يک ترکيب اکسيدي است که داراي وزن مخصوص 7/5 و به رنگ سياه مي باشدکه در سيستم بلور شناسي کوبيک متبلور مي شود و داراي بيشترين ارزش اقتصادي در بين کاني هاي آهن مي باشد اين کاني داراي خصوصيت مغناطيسي بسياربالايي ميباشد و به شدت خاصيت مغناطيسي از خود نشان ميدهد.


- هماتيت : با فرمول اين کاني نيز يک ترکيب اکسيدي است که داراي وزن مخصوص 2/5 و به رنگ قهوه اي مي باشدکه در سيستم بلور شناسي تتراهدرال متبلور مي شود و بعد از مگنتيت از ارزش اقتصادي بيشتري برخوردار است متاسفانه هم اکنون بازيابي و فرآوري آهن از اين کاني در کشورما انجام نمي شود هر چند تحقيقاتي در اين زمينه در حال شکل گيري است که بهترين مثال آن طرح گندله سازي شرکت گل گهر است که جهت بازيافت و فرآوري آهن از هماتيت مي باشد.
شايد به جرات بتوان گفت که دو کاني فوق مهمترين و اقتصادي ترين کاني هاي آهن مي باشند هر چند که کاني هاي ديگري نيز از آهن وجود دارد که از لحاظ اقتصادي چندان مهم نيستند مثل ليمونيت ، گوتيت وشاموزيت و...


عيار کانسارهاي آهن ايران بين 50 تا 60 درصد مي باشد که از نظر ميزان استاندارد جهاني از وضعيت مطلوبي برخوردار است مهمترين کانيهايي که همراه کاني هاي آهن يافت مي شوند کانيهاي ايلمنيت و آپاتيت و گاهي سولفيدها و کانيهاي مختلف مس مي باشد که بسته به نوع کانسار ( ماگمايي يا رسوبي يا ...) کانيهاي پاراژنز همراه کانه آهن تغير مي کند .
در حال حاضر پنج سازند آهني در ايران شناخته شده است اين سازندها عبارتند از :
الف) مگنتيت  


ب ) مگنتيت – هماتيت


ج ) هماتيت – سيدريت


د ) ليمونيت


ه ) هماتيت قهوه اي



قطعا ذخاير مگنتيتي از ارزش اقتصادي بيشتري نسبت به ساير سازندهاي گفته شده دارد ذخاير عمده مگنتيتي در ايران مرکزي قرار دارند مشابه اين سازندها در نواحي ديگر کشور نظير سمنان و سيرجان نيز وجود دارد.


بر اساس برداشتهاي مغناطيس سنجي هوابرد و بررسيهاي زمين شناسي که بر روي مناطق آهن خيز ايران در سالهاي اخير انجام شده است پراکندگي مناطق آهن خيز ايران رامي توان به شرح زير تقسيم کرد:
الف ) کمربند زنجان – سمنان – مشهد


ب ) کمربند انارک – بافق – کرمان


ج ) کمربند همدان – اصفهان – سيرجان


د ) حوضه بندرعباس

 

شرح مختصری درمورد زون سنندج –سیرجان

مقدمه

سنندج –سیرجان باریکه ای ازجنوب غربی ایران میانی است که دربلافصل شمال خاوری راندگی اصلی زون زاگراس قراردارد ویژگی های سنگی وساختاری زون سنندج –سیرجان معرف یک گودی ژرف و یا کافت میانه بلوک درسپرپرکامبرین ایران وعربستان است به همین رو ویژگی های زمین شناختی آن با پهنه های مجاور تفاوت های آشکاردارد.

درازای زون سنندج –سیرجان حدود 1500 و پهنای آن تا 150 تا 250 کیلومتراست که ازباختر دریاچه ارومیه آغازمی شود و دریک راستای شمال غربی – جنوب شرقی تا گسل میناب درشمال بندرعباس ادامه می یابد نیازبه یادآوری است که درپهنه مکران باریکه ای از پوسته قاره ای به نام کمپلکس دورکان وجود دارد که مک کال آن را ادامه شرقی زون سنندج –سیرجان می داند .درجهت شمال غرب گودی درون قاره ای سنندج –سیرجان تا جنوب شرقی ترکیه ادامه دارد که پس ازتغییری درروند آن تا ماسیف بیتلیس ادامه می یابد.

برخلاف مرز جنوب غربی که با راندگی اصلی زاگرس مشخص می شود ارتباط  شمال شرقی سنندج –سیرجان با مناطق دیگرایران میانی به دلیل پوشش گسترده سنگ های ترشیری و کواترنر تغییرات جانبی رخساره ها و نیزدگرشکلی های پیچیده به خوبی مشخص نیست فروافتادگی های دریاچه ارومیه ،توزلوگل ،گاوخونی و جازموریان فصل مشترک تقریبی سنندج –سیرجان با ایران میانی است .

تکتونیک و فعالیت سنندج –سیرجان

راستای مستقیم سنندج –سیرجان درفاصله دریاچه ارومیه و اسفندقه به طورمحلی نمایانگر سامانه ای راستالغز است درراستای جنوبی این ناحیه گسلهای مستقیمی مانند آباده ،ده شیر،شهربابک و بافت مشخص اند که بعضی ازآنها نشانگر جابه جایی امتداد لغز راستگرد دررسوبات کواترنری می باشند همخوانی روند ساختاری یکسانی الگوی ساختاری ،چیرگی راندگی ها به ویژه پذیرش الگوی استاندارد مناطق کوهزادی درزون های برخوردی سبب شده است تا زمین شناسانی مانند فالکن ،بروو ریکو،هینز و مک کوییلن ،فرهودی و علوی سنندج –سیرجان را زیر زونی ازکوهزاد زاگرس بدانند ولی ترتیب رسوبات چارچوب زمین ساختی و به ویژه رویدادهای زمین ساختی و فعالیت های ماگمایی –دگرگونی سبب شده است تا گروهی بزرگ از زمین شناسان ویژگی های سنندج –سیرجان را با مناطق پرتحرک مرکزو شمال ایران قیاس کرده و آن را زیرزونی ازایران میانی بدانند.با این حال تفاوت هایی مانند پیروی ازروند ساختمانی زاگرس ،نبود نسبی سنگ های آتشفشانی دوره ترشیری ،محدودیت گسترش سنگ های ترشیری ،فراوانی نفوذی های  گرانیتی –دیوریتی مزوزوئیک و سنوزوئیک ،فراوانی نسبی سنگ های آذرین بیرونی پالئوزوئیک سیلورین – دونین –پرمین ،عملکرد احتمالی رویدادهای زمین ساختی پیش ازپرمین وسرانجام دگرگونی به نسبت پیشرفته جنبش های سیمرین پیشین از ویژگی های بارز سنندج –سیرجان است که وابستگی آن را با زون های مجاور پرسش آمیز  و مستقل دانستن آن را پیشنهاد می کند ویژگی های بارز سنند ج –سیرجان به ویژه فرایندها ی دگرگونی آن درهمه جا یکسان نیستند درنیمه جنوب شرقی این زون پدیده های دگرگونی به طورعمده حاصل عملکرد کوهزایی سیمرین پیشین است درحالی که درنیمه شمالی آن رویدادهای سیمرین میانی به ویژه کوهزایی لارامید ازعوامل پلوتونیسم و دگرگونی هستند به همین دلیل افتخارنژاد زون سنندج –سیرجان را به دو بخش سنندج –همدان و همدان –سیرجان تقسیم می کند.

تاریخچه چینه نگاری سنندج –سیرجان

درزون سنندج –سیرجان پدیده های دگرگونی ،ماگماتیسم و زمین ساخت پی درپی وهم آهنگ با فازهای زمین ساختی شناخته شده درمقیاس جهانی دربیشترین مقداراست به همین رو این زون ناآرام ترین و به گفته ای دیگر پویا ترین پهنه زمین ساختی ایران است .

درباره پی سنگ پرکامبرین این پهنه اطلاع روشنی دردست نیست درپاره ای ازگزارش ها پی سنگ متشکل ازآمفیبولیت ،گنیس و آمفیبولیت شیست دانسته شده است سبزه ئی پی سنگ پرکامبرین سنندج –سیرجان را با نواحی رودان قیاس کرده و پی سنگ را نوعی پوسته اقیانوسی می داند .

ازاواخر پالئوزوئیک پیشین این زون به حوضه ای درحال نشست تبدیل و با نهشته ها ی آواری انباشته شده است نیروهای کششی موثر درفرونشست موجب ظهور وخروج ماگماهای بازالتی ازنوع قلیایی قاره ای شده که اوج آن دردونین بالایی است .نبود سنگ های کربونیفر بالایی نشان می دهد که حرکت های خشکی زای فلات ایران همچنان براین زون اثرگذار بوده است که بارزترین اثرآن ،ایجاد پستی و بلندی است ولی تیله و همکاران براین باورند که فازهرسی نین همرا ه با دگرگونی بوده است .

مجموعه پرمین زون سنندج –سیرجان کم وبیش با ایران مرکزی همانند است ولی سنگ های شیلی پرمین دراین پهنه بیشترند و دربرخی نقاط مانند حاجی آباد ،اقلید،گلپایگان و مریوان با دیابازهای قلیایی و بازالت همراه است به جزموارد نادرسنگ های پرمین را شیست های تریاس بالا –ژوراسیک پوشانده اند و شواهد موجود گویای این است که درمیانه های تریاس حوادثی بس مهم روی داده که درنتیجه آن سنگ های زون سنندج –سیرجان دچاردگرگونی دینا موترمال شده اناد که تا رخساره آمفیبولیت پیشرفته و دراعماق پایین تر به ذوب آنا تکتیک رسیده است .ازآغاز  تریاس پسین تا کرتاسه پسین درفرونشست ژرف سنندج –سیرجان رسوبات آواری و گاه کربناتی همراه با سنگ های ماگمایی انباشته شده است این توالی ها درتأثیرفازکوهزایی لارامید قرارگرفته اند که حاصل آن پایداری و سخت شدن بخش های شمال باختری زون سنندج –سیرجان است به گونه ای که درنواحی باخترارومیه ،میاندواب ،بوکان و مهاباد،رسوبات آهکی الیگوسن – میوسن (سازند قم) چین خوردگی ملایم و دامنه کوتاه دارند به جزچند ناحیه درزون سنندج –سیرجان سنگ های سیستم ترشیری گسترش چندان ندارند.

ازدیدگاه ژئو دینامیکی شیخ الاسلامی نکته های زیررا باوردارد.

الف – بازشدگی درون قاره ای به سن پالئوزوئیک درحاشیه شمالی گندوانا

ب- جدا شدن ورق ایران ازگندوانا درحاشیه جنوبی خود به دنبال بازشدگی تتیس جوان پس از پرمین میانی

ج- ازآغاز تریاس پسین سنگ کره اقیانوسی تتیس جوان دراثر فرورانش درزیر ورق ایران شروع به ازمیان رفتن کرده است ازاین زمان به بعد سنندج –سیرجان یک گوه برافزایشی را شکل داده است .

د- بسته شدن تتیس جوان درانتهای مزوزوئیک دراین زمان حاشیه قدیمی ایران (سنندج –سیرجان) با مجموعه دگرگون همراه با افیولیت های تتیسی برروی حاشیه قدیمی عربی –گندوانایی رانده شده اند.

با توجه به دیرینه جغرافیایی گفته شده می توان پذیرفت که زون سنندج –سیرجان دارای یک زمینه ساختاری اصلی است که از پرکامبرین پسین باکافتن آغاز شده و درکوهزایی سیمرین پیشین با وارونگی زمین ساختی پایان یافته و سپس حوضه های توربیدیتی مزوزوئیک درتریاس پسین شکل گرفته و درفاز سیمرین میانی و یا لارامید بسته شده است همه سنگ های سنندج –سیرجان را می توان درسه واحد زمین ساختی – چینه نگاشتی پرکامبرین پسین –تریاس میانی ،تریاس بالایی –کرتاسه و مجموعه ترشیری جای داد.

 

 

استان کرمان پهناورترین استان کشور بوده که بین طول های جغرافیایی 54 تا 59 درجه و عرض های جغرافیایی 26 تا 32 درجه شمالی و درجنوب شرق ایران قرارگرفته است این استان ازنظرزمین شناسی درزون ایران مرکزی واقع شده و درقسمتی ازشرق خود با بلوک لوت که جزو زون های شرق وجنوب شرقی ایران است استان کرمان ازلحاظ تکوین زمین شناسی اکثر پدیده ها را درخودثبت کرده و سنگ های مربوط به اکثر ادوار زمین شناسی ازپرکامبرین تا عهد حاضر و ازآذرین تا دگرگونی دراین منطقه وجود دارند که درامتداد واحدهای ساختاری اصلی ازشمال غرب به جنوب شرق گسترده شده اند دیمیترویویچ براساس ویژگیهای چینه شناسی و ساختاری این استان را به پنج قسمت تقسیم کرده است.

1-نوار رفسنجان شامل بلوک مراد و جوپارو گوک

2- کمربند دهج –ساردوئیه

3- کمربند آمیزه های رنگین

4- منطقه اسفندقه – سبزواران

5- کمربند سیرجان

کمربند سیرجان درمقیاس وسیع تر متعلق به کمربند سنندج- سیرجان می باشد درمرز بین کمربند سیرجان و کمربند دهج – ساردوئیه زون آمیزه رنگین وجود دارد.

کمربند دهج – ساردوئیه بخش جنوب شرقی وبیشترین حجم ماگماتیسم کمربند ارومیه – دختر را به خود اختصاص داده است. رشته کوههای دهج –ساردوئیه متعلق به حاشیه بلوک لوت می باشد. منطقه اسفندقه – سبزواران تقریباً شبیه به کمربند سیرجان است هردو واحد حاوی سنگ های دگرگون شده باسن نامشخص است امتداد ساختارهای اصلی درهردوشبیه است کمربند رفسنجان بوسیله گسل های ناحیه ای به بلوک های مراد و جوپار و گوک تقسیم می شود سن سنگ های این کمربند ازاواخر پرکامبرین تا نئوژن تغییرمی کند کمربند آمیزه های رنگین یک کمپلکس افیولیتی آشفته است که درمنطقه کرمان به صورت کمربند باریکی ازورقه کمرود درشمال غرب تا کوه بحرآسمان درجنوب شرق ادامه می یابد و درآنجا به طورناگهانی ناپدید می شود درحالی که درمناطق متعددی درامتداد این کمربند افیولیت ها زیررسوبات قرارگرفته اند گستره نقشه ازدیدگاه زمین ساختاری درجنوب باختری زون ساختاری ایران مرکزی قراردارد وجود گسل های فعال با امتداد شمال باختری –جنوب خاوری نشان میدهد که رویدادهای زمین ساختی دراین گستره مانند سایر نقاط ایران مرکزی فشارهای پی درپی را پس از کرتاسه و دوران سوم برمنطقه اعمال نموده است .

دراین منطقه درجنوب غرب تا شمال غرب منطقه پوشش آبرفتهای عهد حاضربه چشم می خورد به تدریج به سمت مرکز و دامنه های شمال شرقی منطقه نزدیک می شویم به سنگ های آذرین می رسیم این واحدهای سنگی دردامنه برآمدگی شرق منطقه مشاهده می شود .

زمين شناسي ناحيه تركيبي است بيشتر از لايه هاي كرتاسه كه روي آنها را ماسه سنگها وتوده هاي ومكانيكي، كرتاسه پاييني ولايه هاي پليوسن- ميوسن در بعضي نقاط پوشانده اند. نواحي وسيعي را نهشته هاي كواترنري در برگرفته اند، سنگهاي رسوبي در ناحيه كوچكي در جنوب غربي ديده مي شوند وشامل فيليت- سر سيت- پشت دار ميباشد كه سن آنها شناخته شده نيست كرتاسه پائيني در شمال شرقي وجنوب غربي ديده مي شوند كه از ديگر واحد ها توسط دشت بصورت تكتونيكي جدا شده اند وشامل سكانسي از اسليت وماسه سنگ با دگرگوني ضعيف وماهيتي توربيديتي سنگ كنگلومرا، كوارتزيت ومتادياباز است.

درجه متوسط دگرگوني اين سنگها مطابق با فاسيس زئوليتي ميباشد. لايه هائي از كنگلومرا با قطعاتي از كوارتزيت، شيست، آهك دولوميتي ودياباز تا قطر نيم متر نيز در منطقه وجود دارد. دياباز در رسوبات كرتاسه پاييني بصورت لنزهاي كشيده وسيل ديده مي شوند. اين دياباز ها تحت اثر تكتونيك تغيير يافته وانواعي از آلبيتيزاسيون پلاژيوكلازها، كلريتيزاسيون وكربناتيزاسيون قطعات مافيك در آنها ديده ميشود.

سنگهاي پليوسن كه زير واحدهاي ميوسن- بالايي قرار دارند از لايه هاي ميوسن پاييني توسط گسل جدا شده اند. پايين ترين واحد سكانس را سنگهاي متابازيك وشيست هاي بدون فسيل تشكيل مي دهند اين واحد شامل تناوبي از سنگهاي متاگابرو، آمفيبول شيست، فيليت، ميكاشيست ومقداري كالك شيست ميباشد. اين واحد را دايك ها وسيل هاي زيادي از جنس، كوارتز ديوريت و دولوميت اندكي دگرگون شده قطع مي كنند. فليت وكالك شيست هائي با ضخامت 600 متر روي اين واحد سنگ آهك، سنگ دايك هاي متبلور ودولوميت با وسعت زياد قرار مي گيرد. سنگ آهكهاي متبلور عضو اصلي اين واحد ميباشند مرمرهاي آن سفيد وشكري هستند.                                                                                            

بر روي آخرين واحد ذكر شده، آهكهاي پرمين مياني تا بالايي بصورت نا پيوسته قرار ميگيرد كه عمدتاً توده اي بوده وشامل لنزها وقطعاتي از جنس چرت مي باشند ورنگ آنها سياه تا خاكستري است.      

آهك هاي خاكستري تا قهوه اي با سن ژوارسيك بالايي- كرتاسه پائيني بصورت نا پيوسته بر روي لايه هاي پالئوزوئيك قرار ميگيرند كه عمدتاً لايه بندي واضحي را نشان داده ودر بين آنها لايه هايي از ماسه سنگ توفي با رنگ قرمز تا قهوه اي ولايه هاي نازكي از چرت قرمز رنگ ديده مي شود.                

در شمال شرقي آهك هاي كرتاسه بالايي وسنگهاي آذرين بازي آميزه رنگين بچشم ميخورد.                

ماسه سنگها وآهكهاي مرجاني اليگوسن- ميوسن در شمال وجنوب غربي قرار دارند.                       

نهشته هاي كواترنري بصورت دشت، تراسهاي آبرفتي رسوبات رودخانه اي، كوير (رسي، ماسه هاي با پوشش نمكي با ضخامت بيش از 10 سانتيمتر) ونهشته هاي ماسه اي ديده ميشوند.                         

آزمایشات تجربی و صنعتی :

همانطورکه می دانیم آزمایشات صنعتی و ارسال مقداری ازماده معدنی درحین عملیات اکتشاف به خصوص درمورد مواد معدنی مثل آهن که درزمینه های مختلف مصرف دارد کاری بس ضروری است لذا با درخواست متقاضی درزمان مناسب وتأیید اداره کل معادن و فلزات استان واداره اکتشاف وگزارش کارشناسی مربوط مبنی برصدور مجوز برداشتی جهت ارسال مقدار متناسب و مکفی ازماده معدنی به خصوص موادی که دراثر ایجاد و احداث ترانشه ها و چاههای دستی جمع آوری شده احساس می شود این امر اولاً روشن می سازد که ماده معدنی درزمینه های مصرف تا حدودی اوضاع ماده معدنی را درنقاط مختلف معدن و درزمان بهره برداری روشن می سازد.

نکته مهمی که باید آورده شود اینکه بجز آزمایشات تجربی و صنعتی با ارسال نمونه ازنقاط مختلف معدن آزمایشات شیمیایی جهت تعیین درصد عناصر و درجه خلوص ،روی ذخیره این معدن ازنظر سطحی وعمقی باید به دقت انجام شود بطوریکه بهره برداری بعد ازعملیات اکتشاف بشکل کامل اوضاع کیفی و کمی نقاط مختلف ذخیره معدن را بداند و این امر باعث می شود با تناسب کامل خطر مصرف این ماده معدنی ازنظر درصد عناصر و درجه خلوص داشته باشد.

 

 

 

 

 

خواندن 2512 دفعه آخرین ویرایش در دوشنبه, 26 خرداد 1393 ساعت 12:19
برای ارسال نظر وارد سایت شوید
صفحه اصلی مقاله های بخش معدن زمین شناسی عمومی و محدوده مورد مطالعه